ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ: ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದೇ? ಸಂವಿಧಾನ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ವಂದನಾ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲೆ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಪೀಕರ್ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಮುಂದಾಗಿವೆ.

ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 94-ಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮಂಡಿಸಿ, ಧನ್ಯವಾದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರನ್ನು ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡದಂತೆ ತಡೆದಿರುವುದು, ಬಿಜೆಪಿ ಸಂಸದ ನಿಶಿಕಾಂತ್ ದುಬೆ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರ ವಿರುದ್ಧ ಆಧಾರರಹಿತ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಅವರ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತರಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಡ, ಡಿಎಂಕೆ, ಎಸ್‌ಪಿ, ಆರ್‌ಜೆಡಿ, ಶಿವಸೇನೆ (ಯುಬಿಟಿ), ಎನ್‌ಸಿಪಿ (ಎಸ್‌ಪಿ) ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಟಿಎಂಸಿ ಕೂಡ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು.

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮಂಡಿಸಲಾಗುವುದು?

ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ 20 ದಿನಗಳ ಸೂಚನೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಆಧಾರಗಳೆಂದರೆ: ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಿಗೆ (LOP) ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದಿರುವುದು; ಸ್ಪೀಕರ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರು; ಕೆಲವು ಖಜಾನೆ ಬೆಂಚ್ ಸಂಸದರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸದನದಲ್ಲಿ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಎಂಟು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಸಂಸದರನ್ನು ಇಡೀ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದೇ?

ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದೇ? ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂವಿಧಾನವು 94 (ಸಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದನದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಂತಹ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರ ‘ನಡತೆ’ಯ ಕುರಿತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜಗದೀಪ್ ಧಂಖರ್ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತರಲು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು (ಭಾರತದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ) ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 67 (ಬಿ) ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಔಪಚಾರಿಕ ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ 14 ದಿನಗಳ ಮುಂಗಡ ಸೂಚನೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, 94 ನೇ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ, ಸದನದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರ ಬಹುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋಕಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ಅವರು ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಸಂಬಂಧ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮಂಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 100 ಸಂಸದರ ಸಹಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಂತರ ಸದನವು ಹೊಸ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ವಿಫಲವಾದರೆ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆಯೇ?

ಲೋಕಸಭೆಯ ಯಾವೊಬ್ಬ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ, ಸ್ಪೀಕರ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷಪಾತದ ದಾಖಲೆಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹಾಕುವ ಆಲೋಚನೆ ಇದೆ.